Towarzystwo Pomocy Głuchoniewidomym - oficjalny serwis internetowy TPG

Ścieżka dostępu do aktualnie oglądanej strony

DiS » Dłonie i Słowo » Nr 3-4 2018 » Uzdrawiająca moc przyrody

Boczny panel wyboru na stronie DiS Towarzystwa Pomocy Głuchoniewidomym

przycisk menu do numerów miesięcznika Dłonie i Słowa
przycisk menu do numerów Usłyszmy i zobaczmy
przycisk menu do archiwum Dłoni i Słów

Wyszukiwarka dla Głównego serwisu TPG

Uzdrawiająca moc przyrody

Magdalena Popławska, przewodniczącą Regionu Mazowsze stowarzyszenia Zieloni R.P, od 20-tu lat zajmująca się ekologią

Kontakt z przyrodą leczy i daje poczucie szczęścia. Przyroda działa na wszystkie zmysły, poprawia nastrój, uspokaja i jednocześnie aktywizuje. Natura zawsze zaskakuje, wprowadza w zdumienie i zachwyt. Bogactwa roślin i zwierząt można słuchać, oglądać i czuć. W ogrodach głuchoniewidomi mogą dłońmi poznawać rośliny, wykonywać różne prace ogrodnicze. Mogą też mieć wszechstronny kontakt ze zwierzętami, takimi jak psy czy koty.

Dawno temu wyodrębniono naukę pod nazwą przyrodolecznictwo. Jest to leczenie oparte na działaniu środowiska przyrodniczego: klimatu i mikroklimatu (czyli powietrza i substancji w nim zawartych), wody (i substancji w niej zawartych), światła, naturalnego ciepła lub zimna, produktów pochodzenia mineralnego, roślinnego lub zwierzęcego. Składnikiem tych metod leczenia jest często odpowiednia aktywność: ruch lub relaksacja. W przypadku leczenia uzdrowiskowego istotny także jest efekt czasowej zmiany środowiska życia, eliminacja lub ograniczenie działania czynników szkodliwych, rozpoczęcie procesu zmiany niekorzystnych dla zdrowia nawyków. Tak rozumiane przyrodolecznictwo jest, w odniesieniu do konkretnych metod, uznawane za część medycyny konwencjonalnej lub za medycynę komplementarną, zależnie od istniejącego udokumentowania skuteczności danych metod i zakresu ich włączenia w system uznanej praktyki medycznej.

W szerszym znaczeniu, przyrodolecznictwo bywa identyfikowane z pojęciem medycyny naturalnej, do której dodatkowo zalicza się dietetykę, kinezyterapię, metody leczenia fizykalnego (należące do medycyny konwencjonalnej) oraz specyficzne systemy lub metody medycyny alternatywnej, oparte na różnych teoriach działania sił natury (np. naturopatia, homeopatia, akupunktura i inne składowe medycyny chińskiej, joga, ajurweda, terapia kolorami, irydologia, itp.).

Wielowiekowa tradycja

Cały świat ma świadectwa z najdawniejszych czasów i różnych obszarów kulturowych, dokumentujące wykorzystanie sił natury oraz leków pochodzenia roślinnego, zwierzęcego lub mineralnego. Rozwój medycyny w starożytnej Grecji następował zgodnie z przekonaniem o przemożnym wpływie natury na człowieka. Dlatego ważnym elementem leczenia było rozpoznawanie zależności pomiędzy człowiekiem a jego otoczeniem oraz stosowanie naturalnych metod leczniczych. W medycynie starożytnego Rzymu zwraca uwagę przypisywanie znaczenia leczniczemu działaniu wody (publiczne łaźnie, kąpiele morskie, okłady, święte źródła). Starożytne teorie i metody leczenia środkami naturalnymi zostały przeniesione do średniowiecznej Europy przez medycynę arabską, przyczyniając się, m.in. do rozwoju ziołolecznictwa, obecnego od zawsze w medycynie ludowej. Odnowienie zainteresowania przyrodolecznictwem nastąpiło w XVIII i XIX wieku. Przekonanie o leczniczej mocy natury skłaniało do pogłębionego zainteresowania dietetyką, czynnikami fizycznymi, wpływem otoczenia, ruchu i wypoczynku na zdrowie. Szczególnie rozwijano koncepcje hydroterapii, która razem z leczeniem klimatycznym tworzy balneologię, włączoną w 2. połowie XIX wieku do kanonu medycyny. W XX w. przyrodolecznictwo rozwija się głównie w ramach lecznictwa uzdrowiskowego oraz poprzez włączanie niektórych metod (np. ziołolecznictwa, termoterapii) do procedur postępowania medycyny konwencjonalnej.

Kompleksowe działanie

Zdjęcie przedstawiające młodą kobietę siedzącą na ziemi i pielącą ogród. Kobieta ma piękne, grube, brązowe włosy, przewiązane niebieską opaską. Ubrana jest w jasno żółtą bluzkę bez rękawków i długie granatowe spodnie. Siedzi pochylona, na ręce ma założone grube rękawice do prac ogrodniczych. Obok niej widać kilka listków oraz ciemnogranatowe bratki. Podpis: Praca w ogrodzie wycisza i uspokaja. Badania potwierdzają jej korzystny wpływ na zdrowie.

Do założeń stosowania przyrodolecznictwa należy, między innymi przekonanie, że środowisko naturalne i poszczególne metody przyrodolecznictwa, które, działając bodźcowo, wywołują reakcje organizmu sprzyjające procesowi zdrowienia. Powtarzane działanie bodźca powoduje adaptację i zmniejszenie reakcji na dany bodziec; mogą więc pobudzać mechanizmy odpornościowe oraz zwiększać zdolność utrzymywania lub przywracania równowagi wewnętrznej organizmu (homeostazy) i w ten sposób prowadzić do wyleczenia lub wspomagać działanie innych metod; mogą powodować specyficzne efekty potrzebne do przywrócenia lub utrzymania prawidłowej struktury i czynności organizmu (tkanki, narządu, układu). Metody przyrodolecznictwa działają na organizm w sposób holistyczny (całościowy), tzn. wywołują efekty w wielu narządach i układach oraz działają zarówno na mechanizmy biologiczne, jak i na psychikę. Korzystne dla zdrowia efekty przyrodolecznictwa wynikające ze specyficznego działania poszczególnych metod, to np.: wpływ substancji zawartych w lekach pochodzenia roślinnego lub zwierzęcego na konkretne procesy fizjologiczne lub patologiczne, działanie wód mineralnych poprzez suplementację mikroelementów i poprzez wpływ na układ pokarmowy i moczowy, znieczulające i przeciwobrzękowe działanie zimna, pobudzenie syntezy witaminy D po ekspozycji na światło słoneczne, wpływ wdychania aerozolu morskiego na metabolizm jodu w organizmie.

Niespecyficzne działania różnych bodźców pochodzących ze środowiska naturalnego, którym przypisuje się pobudzenie układu odpornościowego lub zdolności do wykorzystania mechanizmów adaptacyjnych i rezerw czynnościowych poszczególnych układów to, np.: stymulacja bodźcami o zróżnicowanym nasileniu – naprzemienne działanie ciepła i zimna, przebywanie w środowisku zdecydowanie odmiennym niż codzienne – np. klimat nadmorski, komory solne.

Podkreśla się znaczenie kompleksowego i wielokierunkowego działania metod przyrodoleczniczych, w tym także działanie na dobrostan psychiczny, związane m.in. z efektem relaksacji i pozytywnymi doznaniami estetycznymi (estetoterapia) w czasie przebywania w akceptowanym i przyjaznym środowisku. Znaczenie dla zdrowia ma też przebywanie w miejscach o małym zanieczyszczeniu środowiska czynnikami szkodliwymi (zanieczyszczenia powietrza, wody, hałas), sprzyjającym podejmowaniu aktywności fizycznej i wypoczynkowi.

Często wskazuje się na małe ryzyko efektów ubocznych przy stosowaniu metod przyrodoleczniczych, jednak takich efektów, także potencjalnie niebezpiecznych dla zdrowia, nie można wykluczyć (np. wpływ zmienionego środowiska przyrodniczego i klimatu na czynność układu krążenia u osób z chorobami układu krążenia). Są też przeciwwskazania do stosowania określonych metod, zależnie od aktualnego stanu zdrowia.

Najczęściej wskazywane cele stosowania metod przyrodolecznictwa to: poprawienie lub utrzymanie kondycji fizycznej, psychicznej, poczucia dobrostanu i ogólnego stanu zdrowia, zmniejszenie przewlekle występujących procesów zapalnych, poprawa ukrwienia, zmniejszenie bólów w układzie ruchu, rozluźnienie mięśni, zwiększenie sprawności ruchowej, przywrócenie równowagi wegetatywnej, zmniejszenie napięcia psychicznego.

Zalety ogrodnictwa

Zdjęcie zrobione z góry, przedstawiające grupę kilkunastu osób – dzieci i dorosłych - pracujących przy grządkach w dużym ogrodzie. Większość jest zajęta sadzeniem sadzonek, kilka osób stoi i rozmawia. Wszyscy mają na sobie długie spodnie, większość ma koszulki z krótkim rękawem, nieliczni mają na sobie kurtki. Podpis: Prace ogrodnicze mogą być prowadzone w celach edukacyjnych, rehabilitacyjnych lub resocjalizacyjnych.

Metody przyrodolecznictwa można podzielić na następujące grupy: balneoterapia, naturalne metody fizykoterapeutyczne, klimatoterapia, leczenie substancjami pochodzenia roślinnego lub zwierzęcego. Wielkie powodzenie ma też hortiterapia (czyli inaczej: ogrodolecznictwo, hortikuloterapia, ogrodoterapia lub terapia ogrodnicza). Jest to metoda terapii wykorzystująca rośliny i ogrody, a polegająca zwykle na wykonywaniu w ogrodzie prac fizycznych związanych z utrzymaniem ogrodu. Poprawia to nastrój i obniża poziom stresu. Bazuje na naturalnej potrzebie kontaktu człowieka z naturą. Może być realizowana czynnie w postaci uprawiania i pielęgnacji roślin lub biernie – poprzez obserwację, wąchanie, dotykanie czy spacerowanie. Czynna terapia obejmuje prace ogrodowe, takie jak: przygotowanie podłoża, sianie, pikowanie, przesadzanie, rozmnażanie, podlewanie i cięcie roślin, pielenie chwastów, koszenie trawników oraz zbieranie owoców własnej pracy. Działania terapeutyczne to także planowanie prac w ogrodzie i projektowanie go. Rośliny rosnące w ogrodzie pobudzają zmysły i uspokajają nerwy. Mają więc korzystny wpływ na zdrowie, stan umysłowy i emocjonalny, co potwierdzają badania naukowe. Hortiterapia może polegać także na uprawie roślin doniczkowych wewnątrz pomieszczeń oraz na wykonywaniu czynności florystycznych, takich jak tworzenie bukietów i wykonywanie stroików okolicznościowych, np. świątecznych.

Nie tylko dla osób chorych

Ogrody terapeutyczne są projektowane tak, aby zachować różnice poziomów. Ustawia się ławki dookoła kwietników, aby można było przy nich usiąść i zająć się pielęgnacją bądź obserwacją roślin. Wyższe półki bądź stoły, na których są ustawione rośliny umożliwiają oglądanie ich osobom na wózkach inwalidzkich. Bardzo wiele ogrodów tematycznych jest obecnie przystosowana dla osób niepełnosprawnych. Dzięki temu mogą one obcować z roślinami o ciekawej strukturze bądź budowie oraz intensywnym zapachu. Ogrody pobudzają też wyobraźnię dzięki szumiącym trawom i drzewom. Hortiterapia może być wykorzystywana do prowadzenia zajęć terapeutycznych bądź sensorycznych, a także do celów edukacyjnych, rehabilitacyjnych i relaksacyjnych. Zajęcia terapeutyczne odbywają się z reguły w ogrodach umiejscowionych przy szpitalach, sanatoriach, domach pomocy społecznej lub spokojnej starości. Znajdują się one także w pobliżu szkół i przedszkoli. Z kolei ogrody do oddziaływania sensorycznego tworzy się do celów edukacyjnych, także przy ośrodkach przedszkolnych i szkolnych. Są też tworzone w miastach, na osiedlach oraz w okolicach firm.

Terapia ogrodem jest polecana osobom starszym, chorym na depresję i inne zaburzenia psychiczne, a także niedosłyszącym i niedowidzącym. Hortiterapia sprawdzi się u dzieci z trudnościami w szkole (w tym ADHD), chorych na autyzm i otyłych. Kontakt z przyrodą rozwija w młodych ludziach kreatywność, wyobraźnię i ciekawość świata. Zwiększa ich pewność siebie, poprawia relacje z innymi i obniża poziom stresu. Zwiększa motywację do nauki, poprawia pamięć i koncentrację, uczy cierpliwości i umiejętności planowania oraz rozwija poczucie odpowiedzialności. Terapia ogrodem wpływa korzystnie także na uzależnionych od narkotyków lub alkoholu oraz może służyć jako metoda resocjalizacji więźniów. Hortiterapia jest polecana nie tylko osobom chorym i mającym problemy. Może też poprawić ogólne samopoczucie i zwiększyć komfort życia. Obniża bowiem ciśnienie krwi, usprawnia koordynację ruchową oraz wydolność fizyczną. Wyostrza zmysły, stymulując je. Ponadto zwiększa poczucie własnej wartości, dzięki czemu rośnie pewność siebie. Redukuje stres, zmniejsza ryzyko pojawienia się depresji bądź stanów depresyjnych, poprawiając nastrój.

Terapia ogrodem daje spełnienie i sprawia, że ludzie czują się potrzebni. To wspaniały sposób na kreatywne spełnienie i wyrażenie własnej osobowości.

Ogrody terapeutyczne znane z historii

Dobroczynne działanie ogrodów znane było już w starożytności, np. w Egipcie członkom rodziny faraona z problemami psychicznymi zalecano spacery po ogrodach przypałacowych. Pod koniec XVIII wieku zaczęto bardziej szczegółowo badać wpływ roślin na samopoczucie człowieka. Benjamin Rush odkrył związek postępów terapii psychiatrycznej z zajmowaniem się przez pacjentów roślinami. Bywa z tego względu nazywany ojcem hortiterapii. W 1817 roku w Filadelfii otwarto klinikę psychiatryczną z ogrodami, gdzie podopieczni pracowali w sąsiedztwie parku przy uprawie warzyw i drzew owocowych. W 1847 roku w piśmie „American Journal of Insanity” ukazał się artykuł ukazujący pracę z roślinami jako skuteczny sposób oderwania myśli pacjenta od własnych stanów chorobowych. W Europie psychiatra francuski, Philippe Pinel opowiadał się za terapią poprzez pracę, w tym pracę w ogrodzie. Jego uczeń, Jean-Étienne Dominique Esquirol wskazywał również na doskonałe wyniki w tym zakresie. W Anglii, w XIX wieku, przy domach dla obłąkanych lokowano często gospodarstwa rolne, które miały nie tylko wymiar praktyczny, ale służyły do zajmowania pacjentów czynnościami rozładowującymi agresję. Pierwsze programy hortiterapii dla pacjentów psychiatrycznych (w tym weteranów z I wojny światowej) opracowano w początku XX wieku. Rozpowszechniły się one znacząco zwłaszcza w Wielkiej Brytanii i USA po 1945 roku.

Zwyczajowo, ale nieoficjalnie

Programy terapii ogrodniczej są zróżnicowane i zależą od dostępnego zaplecza ogrodniczego, a przede wszystkim od potrzeb i możliwości. Programy te można podzielić na trzy grupy:

  • podnoszące kwalifikacje zawodowe uczestników, zwiększające ich możliwości zdobycia zatrudnienia,
  • terapeutyczne czyli skoncentrowane na leczeniu chorób psychicznych i fizycznych oraz urazów powypadkowych,
  • społeczne, poprawiające umiejętności komunikacyjne uczestników, nawiązywanie kontaktów, umożliwiające włączanie do społeczności.

W Polsce hortiterapia nie jest oficjalnie uznaną przez ośrodki medyczne formą terapii i rehabilitacji, chociaż zajęcia ogrodnicze zwyczajowo włączane są do programów ośrodków dysponujących zapleczem ogrodniczym, takich jak domy opieki społecznej, szpitale psychiatryczne, ośrodki odwykowe oraz warsztaty terapii zajęciowej.


Do artykułu dołączone są zdjęcia:
1. Zdjęcie przedstawiające młodą kobietę siedzącą na ziemi i pielącą ogród. Kobieta ma piękne, grube, brązowe włosy, przewiązane niebieską opaską. Ubrana jest w jasno żółtą bluzkę bez rękawków i długie granatowe spodnie. Siedzi pochylona, na ręce ma założone grube rękawice do prac ogrodniczych. Obok niej widać kilka listków oraz ciemnogranatowe bratki. Podpis: Praca w ogrodzie wycisza i uspokaja. Badania potwierdzają jej korzystny wpływ na zdrowie.
2. Zdjęcie zrobione z góry, przedstawiające grupę kilkunastu osób – dzieci i dorosłych – pracujących przy grządkach w dużym ogrodzie. Większość jest zajęta sadzeniem sadzonek, kilka osób stoi i rozmawia. Wszyscy mają na sobie długie spodnie, większość ma koszulki z krótkim rękawem, nieliczni mają na sobie kurtki. Podpis: Prace ogrodnicze mogą być prowadzone w celach edukacyjnych, rehabilitacyjnych lub resocjalizacyjnych.


Magdalena Popławska, przewodniczącą Regionu Mazowsze stowarzyszenia Zieloni R.P, od 20-tu lat zajmująca się ekologią

Komentarze do wpisów


Obrazek przedstawiający hasło: TPG - Tu Przekraczamy Granice!

Informacje o nas

Projekt współfinansowany ze środków Pfron

Projekt współfinansowany ze środków PFRON
PFRON - Państwowy fundusz Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych

Jeden procent dla TPG

Obrazek przedstawiający KRS do przekazania 1% dla TPG

Ułatwienia dostępu do strony

Adresy e-mail redakcji i webmastera strony

Informacja o własności